محشره ، فان اللَّه تعالى عند لسان كل قائل ، فلينظر قائل ما يقول ، و أصعب الامور و أشقها أن يذكر الانسان شيئا يستحق به الجنة ، ثم يكون ذلك موجبا لدخول النار نعوذ باللّه من ذلك [ 1 ] . قاضى شوشترى از رساله « غراء » جاحظ غافل نبوده « از ملاحظهء اين عبارت ظاهر است كه صاحب « احقاق الحق » هرگز اعمال اغماض از رساله جاحظ نكرده ، بلكه دفع تشبث ابن روزبهان به اين رساله براى دفع ناصبيت جاحظ بوجوه عديده بسطا و توضيحا ، فرموده ، و با وجود اين تأكيد و مبالغه آن جناب در دفع تمسك ابن روزبهان به اين رساله ، ادعاى اعمال اغماض صريح عجب صدق صحيح است . امّا ظهور بطلان دعوى اعمال اغماض از رسالهء جاحظ از قول خود رشيد ، پس بيانش آن است كه خود فاضل رشيد بلا فاصله از اين دعوى عاطفا عليها گفته : و حمل آن بر محمل مستغرب نزد اذكيا و اغبيا [ 2 ] . و از اين قول ظاهر و واضح است كه صاحب « احقاق الحق » اين رساله را بر محمل مستغرب فرموده ، پس دعوى اعمال اغماض از آن صريح البطلان است ، و دعوى استغراب اين محمل نزد اذكيا و اغبيا طرفه ماجرا است ، و در حقيقت تسفيه و تحميق جناب شاهصاحب است ، چه از اين قول فاضل رشيد ظاهر است ، كه حمل اين رساله بر اين محمل نزد اذكيا مستغرب است ، و اذكيا را چه ذكر ، اغبيا هم آن را مستغرب مىدانند ، و پر ظاهر است كه هر گاه نزد شاهصاحب ناصبيت جاحظ قطعا

--> [ 1 ] احقاق الحق ص 170 القسم الثالث فى الفضائل الخارجية من البحث الخامس من المسئلة الخامسة في الامامة . [ 2 ] ايضاح لطافة المقال ص 28 مخطوط .